Çocuğu Güçlendirmek

Çocuğu güçlendirmek, şiddete maruz kalsın kalmasın bir ebeveynin çocuğunu hayata hazırlarken asli görevlerinden biri olsa gerek. Atalarımız zor doğa koşullarında hayatta kalabilmeleri için çocuklarını güçlendirmeye çalışıyorlardı muhtemelen. Doğayı çoktan kendi varlığımızı tehlikeye atacak kadar acı bir şekilde yenmemiz sebebiyle ortaya çıkan fiziksel hastalıklara karşı güçlenme zorunluluğunu şimdilik bir kenara bırakırsak, bizim neslimize şiddet toplumunun yıkıcı etkilerine karşı çocuklarımızı psikolojik olarak da güçlendirmek düştü.

Buradaki “çocuk”, evde ebeveyninden ya da bakıcısından, kreşte ya da okulda öğretmeninden ya da akranlarından psikolojik şiddet gören, zorbalığa maruz kalan, istismar edilen çocuk olabileceği gibi, narsistik sosyopat bir ebeveyne sahip olan çocuk başrolde.

Güçlendirme eylemindeki ilk sorumlu ise bir zamanların “kurbanı”, şimdinin “sağlıklı yetişkini” diğer ebeveyn. Onu takiben öğretmen, anneanne, babaanne gibi yakın yetişkinler de süreçte sorumluluk sahibidir. Özellikle de diğer ebeveyn henüz istismarın etkisinden tam olarak kurtulamadıysa.

Hedefimiz, birçok sağlıklı ebeveynin çocuğunun büyüme sürecinde doğal olarak uyguladığı duygusal bakımı, istismarcı bir annenin ya da babanın gölgesinde büyümek zorunda olan bir çocuk için sağlamak. Yine olabildiğince doğal; fakat aynı zamanda karşı karşıya olunan açık tehdit hakkında bilinçli davranarak olumsuz etkileri gözlemlemek ve hızlıca bertaraf etmek üzerine bir yol haritası çizebilmek. Zira, “sağlıklı” bir aile ortamında büyüyen çocuğun sahip olduğu duygusal bakımı ve desteği elimizdeki istismar ortamında sağlayabilmek için yüksek bir bilinç seviyesinde olarak ciddi bir emek harcamak gerekecek.

Terapi süreçleri

Çocuğu güçlendirme sürecinin başlangıç noktasını çocuğun o anki duygusal gelişim ve etkilenim durumu belirliyor. Hasar seviyesine ve belirtilere uygun şekilde bir terapi ya da destekleme yöntemi belirleyip uygulamak ciddi önem arz ediyor.

Şiddet konusunda eğitmek

Bir başka aşama ise şiddet konusunda farkındalık kazandırmaktır. Çocuğu psikolojik şiddet ve zorbalık hakkında eğitmek için bu gibi şiddet belirtileri görmeyi beklemek, narsist ebeveyn söz konusuyken fazlaca saflık olur. Bu sebeple şiddeti onun küçük bedenindeki koca dünyaya zarar vermeden anlatabilmek gerekir. Sağlıklı tepkiler verebilmesi ve kendini savunabilmesi için öncelikli gereksinim duygusal şiddeti ayırt edebilmesidir.

Temel duygusal gereksinimlerin karşılanması

Kendimizi ve çocuğumuzu eğitme ve bilinçlenme yönünde ilerlerken insanın temel duygusal ihtiyaçlarının neler olduğunu sorgulamak ve bunların karşılanması için gerekli çabayı göstermek, çocuğu güçlendirmek adına atlanmaması gereken bir aşama olarak kendini gösteriyor. Zira, bu çabalar karşılığını bulduğu takdirde sağlam bir bireysel altyapı kurmayı sağlıyor.

Güven, korku ve şüpheye karşı

Tüm güçlendirme ve destekleme uğraşlarının birleştiği kavşakta bir güven duygusu var. Saf ve bozulmamış haline sahip her çocuk için dünyalar verilse bulunmaz bir nimet. O güven ki, diğer tüm çabaların da başarıya ulaşmasına birebir katkıda bulunur.

İki yönlüdür: Birincisi çocuğun kendisine, ikincisi ise sağlıklı annesine/babasına duyduğu güven.

Çocuğun özgüvenini geliştirmenin yolu temel duygusal gereksinimlerinin karşılanmasından ve kendisinin bu dengeli hali sürdürebilmesinden geçer. Bu anlamda, sosyal ve akademik ortamlarda sağlıklı iletişimlerde bulunabilmesi, sorunlu ya da zorlu durumlarla kendi başına başa çıkabildiğini görmesi, başarı hissi, cesaretlendirilme ve takdir görme gibi mekanizmalar da kendine güven becerileri kazandırmakta etkilidir.

Sağlam özgüvenin arkasından ise ihtiyaç duyduğunda güçlü bir model tarafından destekleneceğini bilmenin verdiği güven gelir. Bu doğrultuda, halihazırda söz konusu olan duygusal gereksinimlerin karşılanmasını ve bu şekilde çocuğun kendini gerçekleştirmesini sağlayan anne/baba güven veren bir ebeveyndir.

Öte yandan, ebeveynlerden birinin narsistik sosyopatik bir kişilik yapısına sahip olması durumunda sağlıklı ebeveynle çocuk arasındaki güvenin etkili bir şekilde sağlanması istismara karşı da önleyici bir rol oynar. Zira, çocuk sömürgen ebeveyninin kafa karıştırıcı manipülatif davranışlarını sorgulayıp anlamlandırma çabasına girdiğinde yanında konuşabileceği, kendisini anlayacağından, doğru, dürüst ve olgun geribildirim vereceğinden emin olduğu bir annesi/babası olduğunu bilmelidir. Nam-ı diğer “eski kurban” üzülecek ya da sömürgen ebeveynle çatışma yaratacak türde bir tepki verecekse ona zarar vermemek için çocuk sessiz kalarak fedakarlık yapabilir.

Bir başka kayda değer nokta, güvenin korku ve şüpheye karşı en etkili savunma oluşudur. Çocuğun duygusal gelişimini engelleyen ya da olumsuz etkileyen yargı ve inançların oluşabilmesi için korku ve şüphe yeterlidir. Korkan ya da şüphe duyan biri daha kolay yönetilir. İstismarcının temel saldırı yöntemi de temelde bir korku ve/veya şüphe uyandırmayı hedefler. Manipülasyonları bu doğrultuda tohumlar atar ve istikrarlı olarak o tohumların filizlenip gelişmesi için çaba gösterir. Kendisinden ve sağlıklı ebeveyninden emin olan bir çocukta ise bu saldırı başarıya ulaşmaz. Ancak, söz konusu saldırı sürerken çocuğun devamlı ve doğal olarak desteklenmesi ve güveninin beslenmesi önemlidir. Yetişkin ve özgüven sahibi kişilerin etkilenimlerini bilirken, çocuğun sürekli saldırı altında oluşunun yarattığı tehdit hafife alınmamalıdır. Belirtiler ve duygu durum değişiklikleri doğru gözlenmeli, çocuğun sessizliğinin arkasında herhangi bir şeye, örneğin öngörülebilir şekilde narkopat ebeveynine karşı duyduğu korkunun olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

Güven ve olumlamalar

Çocuğun güvenli bağlar kurması amaçlanırken yönetilmesi en çetrefilli konu narsist ebeveyni ile olan bağın desteklenmesidir. Çoğu kaynak, sağlıklı bir psikolojik gelişim için çocuğun her iki ebeveyni ile de güvenli bağlar geliştirmesi gerektiğini vurgulasa da, ebeveynin sömürgen bir kişilik yapısında olduğu durumlar için görüşler çeşitlilik gösterir. Bu çeşitli görüşlerin oluşmasında ne yazık ki, psikolojik şiddetin yarattığı hasarın ölçeklendirmesindeki zorluklar da etkilidir. Her iki ebeveynle güvenli bağlar kurulması gerekliliğinin kabulü bir uçtayken, diğer uçta şiddete karşı koyma ve şiddetin ortadan kaldırılması adına çözüm üretilemiyorsa korunmak için uzaklaşma gerekliliği vardır.

Nitekim, bir kişi size devamlı tecavüz ediyorsa bu kişi ebeveyniniz bile olsa onunla bağ kurmaya çalışmazsınız, ondan ömür boyu kurtulmaya çalışırsınız. Bu esnada, siz bir ebeveyniniz tarafından istismar ediliyorken diğer ebeveyninizin tavrı ya şiddete destek verir ya da şiddetin karşısında durur. Bu konuda gri bir bölge yoktur. Çocuğun cinsel istismara maruz kaldığı durumlarda ona inanmayan, daha acısı çocuğunun uğradığı çirkinliği bildiği halde buna karşı çıkmayan bir anne ya da baba ile aynı tepkiyi psikolojik istismar durumunda veren bir anne ya da baba arasında bir fark yoktur. Şiddete karşı çıkmayan herkes şiddeti destekliyordur.

Çocuğun narsist ebeveyniyle bağ kurması konusunda takınılacak tavır, bu açıdan bakarak belirlenmelidir. Duygusal tecavüzü engellemek kadar duygusal tecavüz girişimlerinin de önüne geçilmesi gerekliliği tartışılmamalıdır. Sağlıklı gelişimi amaçlanarak narsist annesiyle/babasıyla bağ kurması istenirken gerçeğe aykırı olduğunu bildiğimiz olumlamalar yaparak bu bağı teşvik etmekten kaçınılmalıdır.

Çocukla narsist ebeveyn arasındaki ilişki konusunda sağlıklı ebeveynin tutumu, narsist ebeveyn hakkında olumsuz ya da kötüleyici bir tavra girmeyecek, öte yandan çocuğa gelebilecek en ufak bir zararı bile görmezden gelmeyerek çocuğun güçlenmesini sağlayacak ve kendini koruyabilmesi için olanaklar yaratacak şekilde biçimlenmelidir. Başka bir şekilde ifade etmek gerekirse, sağlıklı ebeveyn çocukla narsist ebeveyn arasında kurulacak ilişkiyi baltalamamalı, ancak ilişkiyi güçlendirecek olumlamalar yapmaktan da kaçınmalı, şiddete karşı her zaman çocuğun tarafında olduğunu açıkça göstermelidir. 

Güvendiği ebeveyni tarafından özendirilerek, güzel vakit geçireceği söylenerek narsist ebeveyniyle ilişki kurması teşvik edilen bir çocuğun, narsist ebeveyninden gördüğü muamele sonrası içine düşeceği karmaşa ve güvensizlik hissinin sorumlusu olmayı kimse göze alamasa gerek. Kaldı ki, o çocuk büyüyüp anne ve babasına dair kimliklerin farkına vardığında narsist ebeveyni kadar diğer ebeveyninin de tutumunu değerlendirecektir. Diğer ebeveynin, ilişki kurmasına engel olması kadar, kötüye kullanılmasının önünü açan tutumları da geleceğin yetişkini tarafından sorgulanacaktır.

Hedef, geleceğin yetişkininin güvendiği bir ebeveyn olabilmektir.

Çocuğu güçlendirmek

Çocuğu güçlendirmek için saydığımız büyük adımlar;

çerçevesinde listelenebilir.

Bunlarla birlikte sonsuz bir empatiyle yaklaşmak ve daha önce de belirttiğim gibi kurbanla iletişim ilkeleri doğrultusunda davranmak şarttır. Gerekli görüldüğünde oyun terapisi yöntemleri sağlıklı ebeveyn tarafından da uygulanabilir. Ebeveyn olarak anında onun yerine müdahale etmek yerine, onun durumu kendi kendine yönetebilmesi için fırsat vermek ve zarar görmemesi için dışarıdan takip etmek de bu kapsamın içinde olup etkili bir yaklaşımdır.

Günlük tutmak özendirilmelidir. Buradaki amaç sonradan okumak değildir; çünkü çocuk da olsa her birey özel hayatına saygı duyulmasını hak eder. Ortada ciddi şiddet eğilimi olan bir ebeveyn varken günlük yazılarına saygı göstermek naif görünebilir; ama günlük yazmak onun zihnini toparlaması için bir araç olarak görülmelidir. Aynı zamanda sağlıklı ebeveyn için günlük yazma eyleminin sıklığı yeni bir uyarı işareti olur. Bu uyarı işaretini görüp altta yatan sebebi anlamak için harekete geçebilir. Öte yandan, sağlıklı ebeveyniyle bağları ve ona karşı güven duygusu sağlam olan bir çocuk ihtiyaç duyduğunda ebeveyniyle durumunu paylaşacaktır. Narsistin bu bağı zedelememesine dikkat etmek gerekir.

Tam ters açıdan baktığımızda da çocuğu güçlendirmek derken egosunu sağlıksızca şişirmekten bahsedilmediği açık olsa da tekrar vurgulanmalı. Çocuğumuzun kurban olması kadar zorba olmasını da istemeyiz.

Başından beri özellikle tekrar tekrar belirttiğim “sağlıklı” anne ya da baba olarak onun yaşı ve doğası gereği henüz oluşturamadığı “sağlıklı yetişkin” benliğinin sesi olmak bize düşüyor ki bu yetişkinden beslenerek kendi içsel sağlıklı yetişkinini zamanı geldiğinde güçlü bir şekilde oluşturabilsin.

Ve tüm bu uğraşıların en kolay yanı bunları yazması! Pembe bir tablo yok önümüzde, hiç olmayacak. Hiçbirimiz mükemmel değiliz. Bulunduğum noktadan görebildiğim kadarıyla şu yazdıklarım yüksek beklentili görünen bir model olsa da önemli olan tutarlılık ve samimi çabanın devamlılığı. Çabalarımız, sürekli emek gerektiren bir hayatın göz ardı edilmez parçaları olarak çocukla birlikte büyüyüp gelişecek. Hayatımızda bir narsist olsun olmasın anne ya da baba olmak zaten böyle bir şey değil mi?

 

👇

Paylaşım ve destek

Okuduklarınız size çok tanıdık geliyorsa, bu içeriğini oluşturmayı sağlayan bilgi ve deneyimden bireysel olarak faydalanmaya ve desteğe ihtiyacınız varsa paylaşım ve destek modeli konusundaki yazımı okuyabilir, iletişim kanallarımdan bana ulaşabilirsiniz.

Çocuğu Güçlendirmek” için 2 yorum

  1. Websiteniz gerçekten çok yararlı olmuş. Okudukça taşlar yerine oturdu sanki puzzle tamamlandı. Ben de benzer bir hayat yaşadım çocukluğumda. Ne acı ki çocukken anneni babanı seçme hakkın olmuyor. Tavsiyem; böyle bir insanla yaşayan değiştirmeye çalışmasın, değişmez. Hemen kaçsın oradan, iletişimi kessin. Şimdi ben de kestim her türlü iletişimi; ama ruhumdaki travmaları iyileştirmek için yardım alıyorum.

    1. Olumlu geribildiriminiz için çok teşekkür ederim. Daha önemlisi sizin için bu travmaların geçmişte kalmasını dilerim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir