Sosyopat

Sosyopat ve psikopat sözcükleri tanıdık olsa da anti sosyal kişilik bozukluğu (ASKB) kavramıyla narsizmi araştırdığım ilk dönemde kişilik bozuklukları hakkında okumalar yaparken karşılaştım. Kendisiyle ikinci çarpışmam bir oturum sırasında psikologumun yaptığı bir yorum dolayısıyla oldu. Narsiste dair anlattığım bazı özelliklerin ASKB’na işaret ettiğini söylediğinde ilk tepkim, üstümde bunca yük varken başa çıkmak istemediğim bir başka tanının varlığından kaçınmak, yani görmezden gelmeye çalışmak olmuştu. Biliyordum bilmesine de açıkça kabul etmekten kaçınıyordum.

Ben bırakmak istesem de o beni bırakmadı. Yaptığım araştırmalarda sıklıkla sosyopati de psikopati de ASKB da karşıma çıkıyordu. Sonunda dayanamayıp yüzleşebilmek için birkaç kitap okudum. Umudum, ondaki sosyopatik belirtileri abarttığım sonucuna varmak ve biraz olsun rahatlamaktı. Ancak bir kez daha acı gerçekle karşılaştım.

Sosyopati, psikopati ve ASKB aynı kişilik çıktısına işaret eden farklı ifadeler. ASKB diğer insanların haklarını umursamama ve ihlal etme tavrının sürekli olması ve çocuklukta ya da ilk gençlikte ortaya çıkmış olması temelinde tanımlanan bir tür üst başlık. ASKB sahibi dört kişiden birinin psikopat olduğu bilgisi var. Yapılan araştırmalar bu sorunun neden kaynaklandığını kesin olarak söyleyememekle birlikte, henüz aksi kanıtlanamadığı için, genetik, nörolojik ve çevresel etkenlerin bir araya gelmesi sonucu oluştuğu konusunda uzmanlar birleşmiş gibi görünüyor. Bununla birlikte psikopatlar üzerinde yoğun çalışmalar yapmış uzmanlar, onların beyinlerinin bazı bölgelerinin farklı olduğunu (gri bölgenin daha büyük olması gibi) ispatlamışlar. Üstelik bu farklılıklar sadece yetişkin psikopatlarda değil, çocuk ve ergenlerde de görülüyor.

Bu bilgiler ve daha bir çoğu ışığında, kişi doğuştan biyolojik olarak bu karakter özelliklerine sahipse psikopat, söz konusu kişilik özellikleri sonradan çevresel etkenler dolayısıyla ortaya çıkmışsa sosyopat olarak adlandırıyorlar. Sosyopatinin en temel özelliğinin vicdan yokluğu olduğu düşünüldüğünde basitçe doğuştan vicdansızlar ve sonradan vicdanını kaybedenler olarak iki sınıfa ayırabiliriz; ama daha derine gitmeden sınıflandırmaları ve kavram karmaşasını bir yana bırakıp sosyopatın kendisine odaklanma peşindeyim.

Bu kişilik yapıları hakkında ilginç tartışmalar var. Örneğin; bazı çalışmalar sosyopatların duygusuz olmadıkları, sadece başka bir hedefe odaklandıklarında hissedemedikleri sonucunu doğuruyor. Bu da onları duygularının açma kapama düğmesi varmış gibi davranmakla suçlayanları haklı çıkarıyor.

Öte yandan benim incelediğim kaynaklardaki baskın görüş, duyguları anlayamadıkları ancak izleyerek taklit etmeyi çok iyi öğrendikleri yönünde. Bu anlamda narsist sosyopat karşılaştırmaları, narsistlerin duyguları yüzeysel de olsa hissedebildiklerini, ancak empati yoksunluğunun bu duygulara erişmelerine engel olduğunu, sosyopatlarda ise duygunun sadece görüntüsü olduğunu söylüyor.

Aslında narsistlerle sosyopatların sınırları çok net olmayan ciddi ortaklıkları olmakla birlikte davranışlarının altında yatan sebepler tam olarak aydınlatılamadığı için türlü spekülasyonlar var. Altta yatan sebepler ne olursa olsun sosyopatlar bana fazlasıyla tanıdık geldi.

Özellikle vicdansız olmaları, empatiyi, sempatiyi, kimilerinde acıma duygusunu kullanmaları, eylemleri ve eylemlerinin sonuçlarına dair asla sorumluluk almamaları, başkasını suçlayamadıkları noktada basitce o eylemi yapmadıkları yalanını söylemeleri… Liste uzayıp gidiyor ve ben bir başka kişilik bozukluğunu daha narsisti incelediğim gibi ayrıntılı didiklemek yerine Terapi‘ye devam etmeyi tercih ediyorum.

Yine de ortaklıkları görebilmek ve karşılaştırma yapabilmek için dünya çapında ölçek olarak kullanılan Hare Psikopati Kontrol Listesi’ni şuraya konduruyorum:

  1. Yüzeysel cazibe/ Yapay sevimlilik/ Hazırcevaplık
  2. Kendine aşırı değer biçme
  3. Patolojik yalancılık
  4. Dolandırma/ İnsanları kullanma
  5. Pişmanlık ya da suçluluk duymama
  6. Duygu sığlığı
  7. Şefkatsizlik/Empati yoksunluğu
  8. Suçu başkasında arama
  9. Teşvik görme gereksinimi/ Sıkılmaya yatkınlık
  10. Asalak yaşam tarzı
  11. Uzun vadeli gerçekçi hedeflerin olmaması
  12. Dürtüsellik
  13. Davranışlarını kontrol edememe
  14. Sorumsuzluk
  15. Erken davranış sorunları
  16. Çocukluk veya erken gençlikte suç işleme
  17. Şartlı tahliyeye engel olacak davranışlarda bulunma
  18. Suça yatkınlık
  19. Tutarsız cinsel yaklaşım
  20. Kısa süreli ilişkiler

Nasıl? Nastisti tanıyanlara yakın gelen maddeler pek de azımsanmayacak ölçüde değil mi? Tanıdığım narsist benim görebildiğim kadarıyla 20 üzerinden 17 özelliği taşıyor ve bu değer bana yepyeni aydınlanmalar sunuyor. Bu kontrol listesinin doğru ölçeklendirilmesi tabi uzmanların işi. Bir kez daha teşhis koyma işini onlara bırakmak gerektiğinin altını çizerek artık tanımları bir kenara koyup iyileşme çalışmalarına hız vermek istiyorum ki korunmayı ve korumayı başarabileyim.

 

👇

Paylaşım ve destek

Okuduklarınız size çok tanıdık geliyorsa, bu içeriğini oluşturmayı sağlayan bilgi ve deneyimden bireysel olarak faydalanmaya ve desteğe ihtiyacınız varsa paylaşım ve destek modeli konusundaki yazımı okuyabilir, iletişim kanallarımdan bana ulaşabilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir