Kalıpları Yık

Kalıpları yık, yık ki tekrar benzer tuzaklara düşmeyesin. Seni kurban konumuna getiren karakteristik özelliklerine ve süregelen sömürünün sende bıraktığı izlere iyi bak. Narsist hayatında olsun olmasın bundan sonraki insan ilişkilerinde yeniden sömürülmene sebep olabilecek aynı hataları yapmamak elinde.

Narsistle tanışmadan önce senin karakterinin bir parçası olan ve belki tuzağa düşmende etkili olan özelliklerinin önemli bir kısmı çocukluğundan ya da ergenliğinden beri seninle olabilirler. Bu kalıpları bazı terapi yöntemleriyle yıkabilirsin. Kurbanın karakteristik özelliklerini sıralarken bundan biraz bahsetmiştim. (Bkz: Kurbanın Karakteristik ÖzellikleriBurada ise daha çok narkopatın sapkın iletişim şekli dolayısıyla zaman içinde aranızda oluşmuş iletişim şekillerinden söz edeceğim.

İlişkiniz boyunca tekrarlayan sorunlu kalıplar nelerdi?

Şimdi onunla bağlantıyı kopardığına göre başkalarıyla olan iletişiminde bu kalıpları görebiliyor musun?

Onunla zaman zaman iletişim kurma zorunluluğun varsa sınırları çizdiğine göre bu kalıpların tekrarlama olasılığını en aza indirdin. Peki o en az durumda bile karşılaşacağın manipülasyonların seni tetiklememeleri için eski zincirleri kırdın mı?

Empati duyguna, sorumluluk duyguna, vicdanına, iyi niyetine oynayacağı oyunlara gelmemek için ne yapacaksın?

Sana yavrunla ilgili hesap sorucu tavırda sorular sorduğunda yine savunmaya geçip açıklamaya çalışacak mısın?

Onun sömürgen davranışları için bahaneler bulmayı bıraktığını umuyorum. Peki anormali normal gösterme çabasına teslim olacak mısın?

Saldırıları sana katlanılmaz geldiği noktada yine görmezden gelme tavrına girer misin?

Yalana ve haksızlığa tahammül edemediğini bildiği için seni suçlayan oltalar attığında isyan edecek misin?

Çocuğunu kullanarak kaygılarını had safhada harekete geçirdiğinde ya da son hız damarına basıp öfkelenmen için uğraştığında aynı tepkileri verecek misin?

Bu soruları sormaktaki amacım kaygılarını körüklemek değil. Geldiğin noktada, bundan sonraki yaşamını sağlıklı değerlendirmeler yaparak, bu değerlendirmelere uygun ve kötüye kullanılmayı önleyici şekilde sürdürebilmen için narsistin etkisinden mümkün olduğunca kurtulabilmeni istiyorum. Mükemmeli beklemiyorum; ama kaçınma halinde olmadığından da emin olmak istiyorum.

Önce geçmiş

İncele: Günlüklerini, yazışmalarınızı oku, anılarını canlandır. Sana kötü hissettiren, kötüye kullanılmana yol açan durumları ve olayları araştır.

Anla: Bugünkü bilgilerinle onun hangi aşamada hangi yöntemi kullandığını anla. Senin hangi duygularını ya da düşüncelerini harekete geçiriyor? Hangi aşamada tepki veriyorsun? Neden o tepkiyi veriyorsun?

Çöz: Söz konusu olay ya da durum bugün olsa yine aynı şekilde mi davranırsın? Düşüncelerin ve duyguların aynı mı olur? Sağlıklı bir bakış açısıyla onun tacizlerinden korunacak şekilde kendi duygu, düşünce ve tutumlarını değiştirmek için ne yapabilirsin?

İncelerken karşına çıkan her bir kalıp için bu aşamaları tekrar tekrar uygula. Üşenme otur yaz, çiz, karala. Bu yüzleşme duygularını yeniden harekete geçiriyorsa ihtiyacın varsa ağla. Yeter ki vazgeçip görmezden gelme. Çöz.

Ve şimdi

Aynı adımları şu an için yapmaya başla.

İncele: Onunla iletişim halindeyken duygularını ve düşüncelerini harekete geçiren olayları ve durumları yaşarken yakala.

Anla: Tepki vermemeyi başarabiliyor musun? Onun hakkındaki bunca bilgiye rağmen hala duyguların neden harekete geçiyor? Tepkilerini denetim altında tutabiliyor musun?

Burada bir şeyi açıklığa kavuşturayım: Duyguları olan her sağlıklı insan gibi saldırı altında olduğunu hissettiğinde korunma mekanizmanın devreye girmesi ve bazı duygularının harekete geçmesi çok doğal. Amaç, istismarcı karakterin kendi tatmini uğruna kasıtlı olarak bu duyguları harekete geçirmek için uğraştığının farkına varabilmeni sağlamak. Bu farkındalığa vardığın anda duyguların da tepkilerin de sınırları belirleme ilkesine uygun şekilde kontrollü olacaktır.

Çöz: Farkındalık kazanman ilerleme kaydettiğinin göstergesi. Kalıplarının tamamen yıkılması için ise tekrar tekrar aynı safhalardan geçmen, düzenli olarak farkındalıklarını geliştirmen ve yerleştirmen gerekiyor.

Bu basit yöntem sana yetmedi mi? O zaman daha profesyonel yaklaşımlardan faydalan.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Düşüncelerin, davranışların, duyguların, bedensel tepkilerin ve çevresel etkenlerin birbirleriyle etkileşim içinde olduğundan hareketle uyumsuz duygu ve davranışlarımızı değiştirebilmek için diğer paydalara, en çok da düşüncelerimize odaklanmamızı söyleyen bir psikoterapi yöntemidir. Yine kalem kağıt elde oturup günlerce, haftalarca kendini incelersin.

  • Gün içinde seni kötü hissettiren, rahatsız eden olay ya da durumları listelemekle başlarsın.
  • Her bir olay ya da durumun sende oluşturduğu rahatsız edici duyguları ve bu duyguların yoğunluğunu belirlersin.
  • Bu duygulara hangi düşüncelerin sebep olduğunu sorgularsın. Belirlediğin düşünceleri listeler ve her durum için içlerinde en etkin olanını seçersin.
  • Bu etkin düşünceyi ele alır, doğruluğunu tartarsın. Düşüncenin doğruluğunu destekleyen ya da desteklemeyen kanıtlar arayarak bulduğun kanıtları not edersin.
  • Kanıt toplamayı bitirdiğinde kanıtları toplu olarak inceleyerek söz konusu düşüncenin geçerliliğini yeniden sorgularsın.
  • Elindeki tüm verilerle duruma baktığında hala aynı duyguları aynı şiddette hissedip hissetmediğini ölçersin.
  • Bu aşamada yol ayrımı var:
    • Duruma elindeki tüm verilerle yeniden baktığında olumsuz duygularının şiddeti azaldıysa, son algına uygun yeni bir düşünce oluşturur ve tüm süreci olumsuz duyguların başa çıkmakta zorlanmayacağın seviyelere inene kadar tekrarlarsın.
    • Olumsuz duygularının şiddeti azalmadıysa ve duruma nesnel yaklaştığına eminsen, söz konusu olumsuz düşünce bir gerçeğe işaret ediyor olabilir. Bu durumda, bu rahatsız edici gerçekliği değiştirmek ya da değiştiremiyorsan onun etkilerinden kurtulmak için bir eylem planı oluşturur ve uygularsın.

Son aşamadan anlayacağın gibi amaç olumsuz düşünceleri olumluya çevirmek değil, bu düşünceleri doğru tartıp uygun olan, sağlıklı olan davranışı geliştirmektir. Rahatsız edici etkilerden kurtulmak için mesnetsiz olumlu düşünceler yaratmak da görmezden gelmenin yani kaçınmanın bir başka biçimi olup senin gereksinim duyduğun yüzleşmeyi sağlamaz.

Her ne kadar burada birkaç cümleyle sıralamış olsam da olaylara nesnel yaklaşabilmek, ilerleme kaydedebilmek ve kalıpları yıkarak sağlıklı tutumlar yerleştirebilmek uğruna düzenli olarak her bir düşünce için belki haftalarca bu süreci tekrarlaman gerekir. Narsistin sende yarattığı etkiden arınmak ve yeniden tuzağa düşmene engel olacak fikri altyapıyı oluşturmak söz konusuyken birkaç hafta hatta birkaç ay nedir ki!

Mod Terapisi

İnsanın temel duygusal ihtiyaçlarını beş başlık altında toplayan Şema Terapi’nin bir uzantısıdır. Psikolojik olarak sağlıklı bir insanın karşılayabildiği bu ihtiyaçlar şu şekilde sıralanır:

  1. Diğer insanlarla kurulan güvenilir bağlar: İlgi, bakım, kabul görme, sevilme
  2. Bağımsızlık, yeterlilik, kimlik duygusu
  3. Özgürlüğü, haklı ihtiyaç ve duyguları ifade etme
  4. İçinden geldiği gibi davranabilme, eğlence, oyun
  5. Gerçekçi sınırlar

Bu ihtiyaçların herhangi birinin ya da birkaçının belli oranlarda karşılanamaması durumunda da çeşitli ruh halleri yani modlar ortaya çıktığını savunarak temel modları sınıflandırır:

  • Çocuk Modları:
    • İncinmiş
    • Kızgın
    • Mutlu
  • Ebeveyn Modları:
    • Başarı odaklı talepkar
    • Duygu odaklı talepkar
    • Cezalandırıcı
  • Yetişkin Modları:
    • Sağlıklı yetişkin
  • Başa Çıkma Modları:
    • Teslim olan
    • Kaçınan
    • Aşırı telafici

Aslında modların isimlerine bakınca şimdiye kadar kendinde tespit ettiğin sömürü kalıntılarıyla eşleştirmeler yapabilirsin. Kaygılı halın incinmiş çocuğa, öfkeli halin kızgın çocuğa, görmezden gelmelerin kaçınma haline işaret etmiyor mu sence de?

Mod terapisinin hedefi uyum bozucu modları ortadan kaldırarak sağlıklı yetişkini ve sağlıklı yetişkinin kontrolündeki mutlu çocuğu destekleyerek güçlendirmektir. Bu doğrultuda aynı durumlara BDT’ninkinden farklı bir bakış açısıyla yaklaşır.

Bu moda girdiğini fark etmeni ve kendini araştırmanı ister: Bu ruh haline girmeni hangi durum ya da olay tetikledi? Ne hissediyorsun? Ne düşünüyorsun? Nasıl davranıyorsun? Bedeninde ne gibi değişimler oluyor? Bu moddayken neye ihtiyacın oluyor? Bu moda ne zamandan beri giriyorsun? Bu moda girdiğinde sana kazandırdıkları ya da kaybettirdikleri var mı? Ve türevi sorular sorarak kökeninde yatan sebepleri bulmaya çabalar.

Modları birbirleriyle konuşturmak ya da destek olacağı düşünülen bir dostun imgesini içsel bir yardımcı olarak belirleyip onunla konuşmak gibi yöntemler sunar. Araştırmalar, konuşmalar ve çözümlemeler sağlıklı yetişkin denetimi ele alana kadar sürer.

Profesyonel Destek

Bir yazı içinde derleyip yazıverince tek başına anlayarak uygulamanın kolay olacağı yanılgısına düşmedin değil mi? Bunları özetledim; çünkü her bireye iyi gelen tedavi farklıdır ve senin kendine uygun olabilecek ipuçları yakalayarak onların peşinden gitmeni umuyorum. Kendi kendine daha iyi çözümleme yapabiliyorsan bu yaklaşımlara dair çok sayıda internet kaynağı ya da kitap bulabilirsin.

Öte yandan, sözünü ettiğim yöntemleri tek başına nesnel bir şekilde uygulayabilmek zor olabileceği gibi, durumuna profesyonel açıdan bakarak sana daha uygun yöntemler önerebilecek bir uzmana danışman akılcı olabilir. Bu aşamada da bir iki sertifika ile kendini uzman ilan etmiş kişiler yerine, bu konuda akademik eğitim almış diplomalı uzmanları araştırmanı ve bu doğrultuda seçtiğin birine ruh sağlığını emanet etmeni öneririm. Bu kişi “uzman klinik psikolog” unvanı taşıyan, sana uygun olduğunu düşündüğün terapi yaklaşımları ve kişilik bozuklukları konusunda deneyimli biri olmalıdır.

Yöntemler, uğraşılar ve sonuç

Kendine uygun olan bir yöntemi seçip uyguladığında ya da kendi tedavi yöntemini geliştirerek ilerlediğinde zamanla zincirlerin kırıldığını, onunla zorunlu iletişimlerin içinde bile özgürleştiğini deneyimleyeceksin. Duygu, düşünce ve tutumlarına dair uyanık olduğundan sadece eski kalıpları yıkmakla kalmayıp yeni kalıplar gelişmesine de engel olmuş olacaksın. Bu sayede narsistin sızma girişimleri de başarısız kalacak. Hadi şimdi diğer hepsiyle birlikte kaygılarının ve öfkenin de üzerine git, kalıpları yık da kurban kılığını çıkar at üzerinden!

👇

İlişkili Yazı: Adım Adım Terapi

 

👇

Paylaşım ve destek

Okuduklarınız size çok tanıdık geliyorsa, bu içeriğini oluşturmayı sağlayan bilgi ve deneyimden bireysel olarak faydalanmaya ve desteğe ihtiyacınız varsa paylaşım ve destek modeli konusundaki yazımı okuyabilir, iletişim kanallarımdan bana ulaşabilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir